ะกาศกำหนดวาไมตองรายงานใหกระทรวงการคลังตรวจสอบ หลักการชดใชความเสียหายที่เปนเงิน ก็ใหใชเปนเงินแตเพียงอยางเดียว แตถาความเสียหายมิได เปนเงินจะดำเนินการชำระเปนเงินแทนหรือชดใชทรัพยสินอยางเดียวกันโดยมีสภาพ คุณภาพ ปริมาณ และ ลักษณะเดียวกันกับทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหาย และใชงานแทนไดเชนเดียวกับทรัพยสินที่สูญหายหรือ เสียหาย หรือซอมแซมหรือบูรณะทรัพยสินที่ชำรุดเสียหายใหคงสภาพเดิม กรณีการชดใชที่แตกตางจากที่กลาว มาขางตน ตองไดรับความเห็นชอบจากกระทรวงการคลังกอน ในทางปฏิบัติของการชดใชความเสียหายของทรัพยสิน ผูรับผิดสวนใหญจะขอชดใชเปนเงินแทน การชดใชตัวทรัพยสิน กระทรวงการคลังโดยกรมบัญชีกลางก็จะพิจารณาคำนวณคาเสียหายของทรัพยสินเพื่อ เรียกชดใชเปนกรณี ๆ ตามลักษณะและคุณสมบัติของทรัพยสิน ดังนั้น เพื่อใหหนวยงานของรัฐสามารถ คำนวณหามูลคาทรัพยสินที่จะเรียกชดใชภายใตเกณฑที่เหมาะสม กระทรวงการคลังจึงไดกำหนดหลักเกณฑ การคำนวณคาเสื่อมราคาทรัพยสินที่ตองเรียกชดใชตามความรับผิดทางละเมิดใหหนวยงานของรัฐถือปฏิบัติเปน มาตรฐานเดียวกัน หนวยงานของรัฐในที่นี้ หมายถึง กระทรวง ทบวง กรม หรือสวนราชการที่เรียกชื่ออยางอื่น และมีฐานะเปนกรม ราชการสวนภูมิภาค สำหรับราชการสวนทองถิ่น และรัฐวิสาหกิจ ที่ตั้งขึ้นโดย พระราชบัญญัติหรือพระราชกฤษฎีกา หนวยงานอื่นของรัฐที่มีพระราชกฤษฎีกากำหนดใหเปนหนวยงานของรัฐ สามารถนำหลักเกณฑที่กำหนดเปนแนวทางปฏิบัติได 2. วัตถุประสงค 1. เพื่อใหหนวยงานของรัฐที่มีทรัพยสินสูญหายหรือเสียหาย สามารถนำหลักเกณฑที่กำหนด ไปคำนวณคาเสื่อมราคาทรัพยสินเพื่อเรียกชดใชจากผูรับผิดทางละเมิดเปนมาตรฐานเดียวกัน 2. เพื่อความสะดวกและคลองตัวในการปฏิบัติงานของหนวยงาน ลดปริมาณงานที่ตองสงเรื่อง มาใหกระทรวงการคลังกำหนดมูลคาความเสียหาย 3. ขอบเขตและขอจำกัด ทรัพยสินที่ศึกษาเพื่อกำหนดหลักเกณฑการคำนวณมูลคาความเสียหายในที่นี้ เปนทรัพยสิน ประเภทที่กำหนดในบัญชีราคามาตรฐานครุภัณฑของสำนักงบประมาณเทานั้น โดยไมครอบคลุมถึงทรัพยสิน ที่เปนวัตถุโบราณหรือของมีคา เนื่องจากมูลคาของทรัพยสินดังกลาวมิไดเปลี่ยนแปลงตามสภาวะเศรษฐกิจและ อาจมีปญหาในการกำหนดมูลคาความเสียหาย ดังนั้น ทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายนอกเหนือจากประเภท ที่กำหนด ใหหนวยงานของรัฐสงเรื่องใหกระทรวงการคลังพิจารณาคำนวณคาเสื่อมราคา 4. หลักเกณฑและวิธีการ หลักเกณฑที่กำหนดตอไปนี้ยึดหลักความเปนธรรมทั้ง 2 ฝาย คือ หนวยงานของรัฐและผูรับผิด โดยหนวยงานของรัฐจะไดรับเงินชดใชในจำนวนเงินที่เหมาะสมตามสภาพของการใชทรัพยสินนั้นมา สำหรับ ผูรับผิดก็ใหรับผิดชดใชเงินใหกับหนวยงานของรัฐที่ไมเกินมูลคาทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหาย ในการชดใชคาเสียหายของทรัพยสินเปนเงิน ใหชดใชตามสภาพการใชงานของทรัพยสินเปน เกณฑในการคำนวณมูลคาความเสียหาย โดยมีหลักเกณฑการพิจารณา ดังนี้ 1. ทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายยังไมไดใชงาน ใหชดใชตามราคาปจจุบัน 2. ทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายไดใชงานแลว 2.1 กรณีความเสียหายเกิดขึ้นในระหวางที่ทรัพยสินนั้นยังมีอายุการใชงานอยางมี ประสิทธิภาพอยู ใหชดใชตามราคาปจจุบันหักดวยคาเสื่อมราคาสะสมถึงปที่สูญหายหรือเสียหาย ราคาที่เรียกชดใช = ราคาปจจุบัน – คาเสื่อมราคา 2.2 กรณีความเสียหายเกิดขึ้นเมื่อทรัพยสินนั้นสูญหายหรือเสียหายหมดอายุการใชงาน อยางมีประสิทธิภาพแลว ราคาที่เรียกชดใช = ราคาปจจุบัน x อัตรามูลคาซากปที่สูญหาย/เสียหาย สำหรับราคาปจจุบันของทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายรายการใดมีมูลคาไมถึง 2,000 บาท ใหชดใชตามราคาปจจุบัน ขอมูลที่เปนสาระสำคัญในการคำนวณมูลคาทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายเพื่อเรียกชดใช ไดแก ราคาปจจุบัน ราคาซาก อายุการใชงาน และคาเสื่อมราคา 1) ราคาปจจุบัน เปนราคาของทรัพยสินในปที่สูญหายหรือเสียหาย โดยใชตามบัญชีราคา มาตรฐานครุภัณฑของสำนักงบประมาณ หรือราคาตลาดหรือราคาซื้อขายทรัพยสิน ซึ่งเปนชนิด ลักษณะ และ ขนาดเดียวกัน หรือคลายคลึงกัน กรณีที่ไมใชบัญชีราคามาตรฐานครุภัณฑของสำนักงบประมาณ สวนราชการ จะตองมีหลักฐานการสืบราคาจากบริษัทหรือหางรานที่จำหนายหรือเปนตัวแทนจำหนายทรัพยสินนั้น เพื่อ ประโยชนในการตรวจสอบ 2) ราคาซาก เปนราคาที่ประมาณวาจะขายทรัพยสินไดในขณะที่ทรัพยสินนั้นหมดอายุ การใชงานอยางมีประสิทธิภาพแลว การกำหนดอัตรามูลคาซากของทรัพยสินแตละประเภท (ภาคผนวก 1) ขึ้นอยูกับอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพของทรัพยสิน ทั้งนี้ อัตรามูลคาซากของทรัพยสินที่หมดอายุการใช งานแลว กำหนดใหลดลงปละ 0.5 จนเหลืออัตรามูลคาซากรอยละ 5 เปนอัตราต่ำสุดที่เรียกชดใช 3) อายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพ เปนระยะเวลาของการใชทรัพยสินที่ประมาณวา หากไดมีการใชทรัพยสินอยางสม่ำเสมอ ประสิทธิภาพสูงสุดที่ไดจากการใชทรัพยสินควรจะมีอายุการใชงาน เทาใด การกำหนดอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพของทรัพยสิน (ภาคผนวก 2) จำแนกตามบัญชีราคา มาตรฐานครุภัณฑของสำนักงบประมาณ 4) คาเสื่อมราคา เปนการปนสวนมูลคาเสื่อมสภาพของทรัพยสินอยางมีระบบตลอดอายุ การใชงานที่ไดประมาณไว วิธีการคำนวณคาเสื่อมราคาเพื่อเรียกชดใชใหใชวิธีเสนตรง (Straight-Line Method) โดยใชสูตร ดังนี้ คาเสื่อมราคาตอป = ราคาปจจุบัน – ราคาซาก . อายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพ การคำนวณคาเสื่อมราคาเพื่อหามูลคาทรัพยสินเพื่อเรียกชดใชตามความรับผิดทางละเมิดเปนคน ละกรณีกับการคำนวณคาเสื่อมราคาตามหลักบัญชีเกณฑคงคาง เนื่องจากทรัพยสินที่หักคาเสื่อมราคาตามหลัก บัญชี เมื่อหมดอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพแลว จะคงมูลคาตามบัญชีดวยราคา 1 บาท เพื่อการควบคุม และตรวจสอบทรัพยสิน ซึ่งจะนำมาเปนมูลคาเรียกชดใชไมได 5. ขั้นตอนการคำนวณคาเสื่อมราคา การคำนวณคาเสื่อมราคาเพื่อหามูลคาเรียกชดใช มีขั้นตอนดังนี้ 1. คำนวณอายุการใชงานจริงของทรัพยสิน โดยนำ วัน เดือน ป ที่สูญหายหรือเสียหายหักดวย วัน เดือน ป ที่ซื้อทรัพยสิน จะไดอายุการใชงานของทรัพยสินนั้น (เศษของวันเกินกวาหรือเทากับ 15 วัน ให คิดเปน 1 เดือน ถานอยกวาใหตัดทิ้ง) 2. ตรวจสอบอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพของทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายจากตาราง อายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพของทรัพยสิน และนำมาเปรียบเทียบกับผลที่คำนวณไดจากขอ 1 เพื่อดูวา ทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหาย ยังอยูในระหวางอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพหรือหมดอายุการใชงาน อยางมีประสิทธิภาพแลว 3. หาราคาปจจุบันในปที่ทรัพยสินสูญหายหรือเสียหาย โดยใชวิธีการสืบราคาจากบริษัท หางราน หรือใชตามบัญชีราคามาตรฐานครุภัณฑของสำนักงบประมาณแลวแตกรณี 4. การคำนวณมูลคาทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายเพื่อเรียกชดใช 4.1 กรณีที่ทรัพยสินสูญหายหรือเสียหาย ระหวางอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพ สูตรการคำนวณคาเสื่อมราคาตอป = ราคาปจจุบัน – ราคาซาก อายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพ การหาราคาซาก ใหใชอัตรามูลคาซากที่กำหนดในชวงที่ทรัพยสินมีอายุการใชงาน อยางมีประสิทธิภาพ และนำอัตรามูลคาซากคูณกับราคาปจจุบัน ราคาซาก = ราคาปจจุบัน x อัตรามูลคาซาก เมื่อไดราคาซากแลวนำไปคำนวณตามสูตร เพื่อหาคาเสื่อมราคาตอป กรณีทรัพยสินที่ สูญหายหรือเสียหายไดมีการใชงานมามากกวาหรือนอยกวา 1 ป ตองหาคาเสื่อมราคาที่เกิดขึ้นตามระยะเวลาการ ใชทรัพยสิน ดังนี้ คาเสื่อมราคาสะสม = คาเสื่อมราคาตอปxอายุการใชงานของทรัพยสินที่คำนวณได จำนวนเงินที่เรียกใหชดใช = ราคาปจจุบัน – คาเสื่อมราคาสะสม 4.2 กรณีที่ทรัพยสินสูญหายหรือเสียหายหมดอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพแลว (1) ใหคำนวณหาอัตรามูลคาซาก ตามอายุการใชงานของทรัพยสินที่สูญหายหรือ เสียหาย โดยใชวิธีการเทียบบัญญัติไตรยางค (2) จำนวนเงินที่เรียกใหชดใช = ราคาปจจุบัน x อัตรามูลคาซากตาม ขอ (1) การคำนวณคาเสื่อมราคาทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายทั้ง 2 กรณีปรากฏตามตัวอยาง (ภาคผนวก 3) 6. การควบคุมและติดตามหนี้ เมื่อผูรับผิดทางละเมิดยินยอมชดใชจำนวนเงินตามที่คำนวณได และไดมีการชดใชครั้งเดียวทั้ง จำนวน ใหหนวยงานของรัฐนำเงินที่ไดรับสงคลังเปนเงินรายไดแผนดิน หากเปนการทำสัญญารับสภาพหนี้และขอ ผอนชำระ หนวยงานของรัฐควรจะมีการควบคุมรายการดังกลาวในระบบบัญชี เพื่อเปนขอมูลในการควบคุมและ ติดตามผลการเรียกเก็บเงินจากผูรับผิดทางละเมิด ทั้งนี้ ในชวงระยะแรกที่หนวยงานยังไมมีการปรับเปลี่ยนระบบ บัญชีจากเกณฑเงินสดเปนเกณฑคงคาง ใหหนวยงานของรัฐควบคุมรายการดังกลาวในทะเบียนไปพลางกอน เมื่อมีการใชระบบบัญชีเกณฑคงคางแลว ใหตั้งยอดลูกหนี้ในระบบบัญชีดวย 7. สรุป หลักเกณฑการคำนวณคาเสื่อมราคาทรัพยสินที่ตองเรียกชดใชตามความรับผิดทางละเมิดที่ กำหนด เปนแนวทางใหหนวยงานของรัฐถือปฏิบัติ ซึ่งยังมิอาจพิจารณาไดครอบคลุมทรัพยสินทุกประเภทที่ หนวยงานของรัฐมี ดังนั้น หากทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหาย หนวยงานของรัฐไมสามารถจะคำนวณมูลคาเพื่อ เรียกชดใชได ก็ใหสงเรื่องใหกระทรวงการคลังพิจารณา อยางไรก็ดีกรอบแนวทางที่กำหนดดังกลาวจะทำให หนวยงานของรัฐสามารถคำนวณมูลคาทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหายไดอยางมีหลักเกณฑและเปนมาตรฐาน เดียวกัน 5 ป ปที่ % 1-5 8 6 7.5 7 7 8 6.5 9 6 10 5.5 11 5 เปนตนไป ตารางอัตรามูลคาซาก แยกตามอายุการใชงานของทรัพยสิน 8 ป ปที่ % 1-8 10 9 9.5 10 9 11 8.5 12 8 13 7.5 14 7 15 6.5 16 6 17 5.5 18 5 เปนตนไป 10 ป ปที่ % 1-10 11 11 10.5 12 10 13 9.5 14 9 15 8.5 16 8 17 7.5 18 7 19 6.5 20 6 21 5.5 22 5 เปนตนไป 12 ป ปที่ % 1-12 11 13 10.5 14 10 15 9.5 16 9 17 8.5 18 8 19 7.5 20 7 21 6.5 22 6 23 5.5 24 5 เปนตนไป 15 ป ปที่ % 1-15 12 16 11.5 17 11 18 10.5 19 10 20 9.5 21 9 22 8.5 23 8 24 7.5 25 7 26 6.5 27 6 28 5.5 29 5 เปนตนไป ตารางอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพของทรัพยสิน ตามบัญชีราคามาตรฐานครุภัณฑของสำนักงบประมาณ ประเภททรัพยสิน 1. ครุภัณฑกอสรา ง ยกเวน รถเข็น 2. ครุภัณฑการเกษตร 3. ครุภัณฑการแพทย ยกเวน รถเข็น 4. ครุภัณฑการศึกษา 5. ครุภัณฑโฆษณาและเผยแพร 6. ครุภัณฑงานบานงานครัว ยกเวน เตาแกส 7. ครุภัณฑไฟฟาและวิทยุ ยกเวน วิทยุ – เทป 8. ครุภัณฑยานพาหนะและขนสง ยกเวน รถจักรยานยนต 9. ครุภัณฑโรงงาน 10. ครุภัณฑสำนักงาน 11. ครุภัณฑสำรวจ ยกเวน เทปวัดระยะ, ไมสตาฟ 12. ครุภัณฑอาวุธ อายุการใชงาน (ป) 10 5 10 10 8 10 10 10 5 10 5 8 5 10 10 10 5 10 ตัวอยางการคำนวณคาเสื่อมราคาทรัพยสินที่สูญหายหรือเสียหาย ตัวอยางที่ 1 เครื่องรับสงวิทยุสื่อสารชนิดมือถือมูลคา 13,500 บาท ซื้อมาเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2541 สูญหายเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2544 การคำนวณหามูลคาทรัพยสินที่จะเรียกชดใชเปนดังนี้ อายุการใชงานของเครื่องรับสง วิทยุสื่อสาร ชนิดมือถือ 3 ป 6 เดือน อายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพของทรัพยสิน 10 ป ราคาปจจุบันในปที่สูญหายเทากับ 12,000 บาท (ตามบัญชีราคามาตรฐานครุภัณฑป 2544 ของสำนักงบประมาณ) จำนวนเงินที่เรียกใหชดใช = ราคาปจจุบัน – คาเสื่อมราคาสะสมถึงปที่สูญหาย คาเสื่อมราคาตอป = ราคาปจจุบัน – ราคาซาก อายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพ ราคาซาก = ราคาปจจุบัน x อัตรามูลคาซากปที่หมดอายุการใชงาน อัตรามูลคาซากปที่หมดอายุการใชงาน = 11% ราคาซาก = 12,000 x 11 = 1,320 บาท 100 คาเสื่อมราคาตอป = 12,000 – 1,320 = 1,068 บาท 10 คาเสื่อมราคาสะสมถึงปที่สูญหาย (3 ป 6 เดือน) = 1,068 x3 ÷ 1,068 x 6 = 3,738 บาท 12 จำนวนเงินที่เรียกใหชดใช = 12,000 – 3,738 = 8,262 บาท ตัวอยางที่ 2 เครื่องรับสงวิทยุสื่อสารชนิดมือถือ ตามตัวอยางที่ 1 หากซื้อมาเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2534 สูญหายเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2544 การคำนวณหามูลคาทรัพยสินที่จะเรียกชดใชเปนดังนี้ อายุการใชงานของเครื่องรับสงวิทยุสื่อสาร 10 ป 6 เดือน ซึ่งเปนกรณีที่สูญหายเมื่อทรัพยสิน หมดอายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพแลว จำนวนเงินที่เรียกใหชดใช = ราคาปจจุบัน x อัตรามูลคา ซากปที่สูญหาย อัตรามูลคาซากปที่ 10 = 11% อัตรามูลคาซากปที่ 11 = 10.5% ผลตางระหวางปที่ 10 ถึง 11 = 0.5% คำนวณอัตรามูลคาซากปที่สูญหาย โดยวิธีเทียบบัญญัติไตรยางศ อายุการใชงาน 12 เดือน = 0.5 อายุการใชงาน 6 เดือน = 0.5 x 6 12 ดังนั้น อัตรามูลคาซากปที่สูญหาย (10 ป 6 เดือน) = 11 – 0.25 จำนวนเงินที่เรียกใหชดใช = 12,000 x 10.75 100 = 0.25 = 10.75% = 1,290 บาท ตัวอยางที่ 3 เครื่องขยายเสียงมูลคา 55,000 บาท ซื้อมาเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2541 สูญหายเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2544 การคำนวณหามูลคาทรัพยสินที่จะเรียกชดใชเปนดังนี้ อายุการใชงานของเครื่องขยายเสียง 3 ป 9 เดือน อายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพของทรัพยสิน 10 ป ราคาซื้อขายเครื่องขยายเสียงในปปจจุบัน (ป 2544) คือ 50,000 บาท (ตามบัญชีราคามาตรฐานครุภัณฑป 2544 ของสำนักงบประมาณ) จำนวนเงินที่เรียกใหชดใช = ราคาปจจุบัน – คาเสื่อมราคาสะสมถึงปที่สูญหาย คาเสื่อมราคาตอป = ราคาปจจุบัน – ราคาซาก อายุการใชงานอยางมีประสิทธิภาพ ราคาซาก = ราคาปจจุบัน x อัตรามูลคาซากปที่หมดอายุการใชงาน อัตรามูลคาซากปที่หมดอายุการใชงาน = 11% ราคาซาก = 50,000 x 11 = 5,500 บาท 100 คาเสื่อมราคาตอป = 50,000 – 5,500 = 4,450 บาท 10 คาเสื่อมราคา 3 ป 9 เดือน = 4,450 x3 ÷ 4,450 x 9 = 16,687.50 บาท 12 จำนวนเงินที่เรียกใหชดใช = 50,000 – 16,687.50 = 33,312.50 บาท